Baş ve Yüz Aşırı Terleme

Terleme vücut ısı düzenlemesinin fizyolojik parçası.  Ancak yüz – baş bölgesi aşırı terlemesi hatta terlemeye eşlik eden kızarma sosyal ilişkilerimiz olumsuz etkileyebilen ve sosyal fobiye dahi sebep olabilen bir durumdur. Yüzde aşırı terleme özelikle alın terlemeleri gözde terin irritasyonu ile görme fonksiyonunu olumsuz etkileyebilmektedir. Bu kişilerde bazen psikolojik sorunlar bu sorun çözümsüz kaldığında daha da derinleşebilmektedir. Bu aşırı terleme ve kızarma atakları çoğunlukla hasta tarafından kontrol edilemez ve şikayetler yavaş yavaş ortadan kaybolmaktadır. Bu nedenle kızarma ve terleme endişesi nedeniyle hastalar hiçbir ortama girmek istemezler ve konsantrasyonlarını toplamada zorluk yaşarlar. Yüzde aşırı terleme koku olumsuzluğunu da getirmektedir. Yaşamlarını negatif etkileyen bu durum gerçekten rahatsız edici ve can sıkıcı olabilmektedir. Depresyon, sosyal fobi gelişebilmektedir.

Yüz ve baş bölgesinde aşırı terleme-hiperhidrozisin sorumlusu ekrin ter bezleridir ve sempatik  sinirler tarafından kolinerjik ile uyarılmaktadır. Ayaktan sonra cm2 de 360 adet ekrin ter bezi ile alın yüzde en sık aşırı terlemenin görüldüğü alandır. Hiperhidroziste deride ekrin ter bezlerinde kalitatif ve kantitatif bir değişiklik olmadığı saptanmıştır. Hiperhidrozisin sempatik sistemin aşırı çalışmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bunda hipotalamus, deri ve vücuttaki ısı düzenlemesinden sorumlu reseptörlerin yanlış çalışması rol oynamaktadır.

Yüz ve baş bölgesinde hiperhidrozis gelişim nedenlerine(altta yatan sistemik hastalığın varlığına) göre

  • Birincil-primer hiperhidrozis yada
  • İkincil-sekonder hiperhidrozis olabilir.

Primer olarak Yüzde ve Baş Bölgesinde Gelişen Hiperhidrozis

Altta hiç bir neden ve sistemik bir bozukluk olmaksızın yüzde genel aşırı terleme olarak tanımlanmaktadır.

Yüzde primer hiperhdirozis tanısı için;

  • Yüzde bölgesel ve görünür şekilde aşırı terlemenin olması
  • Aşırı terlemenin en az 6 aylık klinik öyküsünün varlığı
  • Sistemik bir hastalık yada ilaç gibi bir nedenin olmaması
  • Aşağıdakilerden en az ikisinin varlığı
    • Yüzde iki taraflı ve simetrik yerleşim göstermesi
    • Günlük yaşam aktivitelerini bozması
    • Haftada en az 1 aşırı terleme ataklarının görülmesi
    • 25 yaşından önce başlaması
    • Aile hikayesinin olması
    • Uykuda sırasında kaybolması

Kadın ile erkekte ve tüm ırklarda eşit sıklıkta görülmektedir. Hastaların %60-80’inde aile öyküsü mevcuttur. Genellikle çocukluk ya da puberte döneminde başlayan belirtiler tüm yaşam boyunca devam edebildiği gibi 25-30 yaşlarında kendiliğinden düzelebilmektedir.

Baş ve yüz aşırı terlemesine sıklıkla el içi ve ayak tabanı, koltuk altı aşırı terlmeside eşlik etmektedir. Yüzde sıklıkla alın, çene ve üst dudakta görülmektedir.

Burada hiperhidrozis stres, çevresel ısı yükselmesi ve fiziksel aktivite gibi vücut ısısında yükselmeye neden tüm uyaranlara karşı ekrin ter bezlerinde artmış bir yanıtın ortaya çıktığı, aynı zamanda sempatik sinir sisteminde açıklanamayan bir aktivasyonun olabileceği düşünülmektedir.

Depresyon, panik bozuklukları ve sosyal izolasyon gibi faktörlerin PH gelişiminde rol oynayabileceği ve psikoterapi ile aşırı terlemenin gerileyebileceği ileri sürülmektedir.
PH çevresel ısıdan bağımsız soğuk ve sıcakta  görülebilir; ancak genellikle sıcak havalarda daha da artmaktadır.

Sekonder olarak Yüzde ve Baş Bölgesinde Gelişen Hiperhidrozis

Sekonder hiperhidroz sistemik bir hastalık ya da ilaç kullanımı gibi bir neden bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.  Yüzün belli bir alanında veya yarısında asimetrik olarak ortaya çıkabileceği gibi tüm yüz genelinde görülebilmektedir.

Sekonder ve lokal nedenler aşağıda listelenmiştir.

  • Yüzde nedeni bilinmeyen tek taraflı sınırlı alanda hiperhidroz; Bunlar nedeni ta olarak bilinmeyen vücudun tek tarafında ve 10X10 cm den küçük bir alanda ortaya çıkan hiperhidrozis alanlarıdır. Bunlar primer hiğerhidrozislerden farklıdır. Arttıram faktörler değişkendir ve uyurkende terleme ortaya çıkabilmektedir.  Frey sendromunda olduğu gibi sempati snir hasarından bahsedilmektedir. Botulinum toksn uygulaması bunlarda ilk seçenektir.

 

Yüzde hiperhidrozis, yüzed aşırı terleme

 

  • Yüze yerleşen deri hastalıklarına bağlı hiperhidroz
    • Blue rubber bleb nevüs
    • Sudoriforöz anjiom
    • Glomus tümörü
    • Nevus sudoriforöz
  • Gustatuvar hiperhidroz
  • Lakrimal hiperhidrozis
  • Harlequin sendromu

Sekonder ve genel nedenler aşağıda listelenmiştir

  • Ateşli hastalıklar
  • Endokrin ve Metabolik hastalıklar
    • Hipertiroidizm
    • Diabetes mellitus
    • Hipoglisemi
    • Gigantizm ve akromegali
    • Feokromasitoma
    • Gebelik ve menopoz
  • İlaçlar, toksinler ve madde bağımlılığı(alkolizim); daha detaylı bilgi için…
  • Kardiyovasküler hastalıklar
  • Solunum yetmezlikleri
  • Hodgkin hastalığı
  • Göğüs boşluğu tümör ve lezyonları
  • Karsinoid tümör
  • Obezite
  • Parkinson hastalığı
  • Omur ilik-Medulla spinalis yaralanmaları
    • Otonomik disrefleksi
    • Post-travmatik sringomyeli
  • Periferik sinir perobemleri
    • Familyal disotonomi(Riley-Day sendromu)
    • Otonomik disfonksiyonlarla birlikte görülen motor nöropatileri
  • Beyin lezyonları
    • Hipotermi-vücut sıcaklığı düşmesinin eşlik ettiği ataklarla gelen hiperhidroz(Hines ve Bannick sendromu)
    • Hipoterminin eşlik etmediği ataklarla gelen hiperhidroz
  • Olfaktör hiperhidroz
  • Kompansatuvar hiperhidroz

Baş ağrısı olan hastalarda ağrı olan tarafta bozulmuş termoregülatuvar terleme olabilir. Baş ağrısı atakları sırasında aynı tarafta hiperhidroz, flushing ve artmış göz yaşı

Aşağıda bazı özel yüz aşırı terleme durumlarına örnekler verilmeye çalışılmıştır.

Harlequin Sendromu

Harlequin sendromu sempatik sinir sisteminden kaynaklanan çok nadir görülen bir sendromdur. Yüzün sağ yada solunda sıcak ve egzersiz ile birlikte ortaya çıkan, ataklar halinde seyreden aşırı terleme ve kızarma ile karakterize bir sendromdur.

Bu sendrom sıklıkla “harlequin belirtisi” ile karıştırılmaktadır. Harlequien sendrounda altta neörolojik bir neden bulunmamaktadır. Harlequin belirtisi diğer sendromlarda görülen kızarma ve terleme artışını ifade etmektedir. Horner sendromu, Adie sendromu ve Ross sendromuunda görülen belirtiler.

Harlequin sendromu, yüzde tek taraflı aşırı terleme

Harlequin sendromu sıklıkla kadınlarda görülmektedir ve kişinin sosyal ilişkilerini olumsuz etkilemektedir. Hastaların 3 de 1 inde yüzde kızarma atakları sırasında  otonomik göz belirtileri miyozis(göz bebeklerinin küçülmesi) ve pitozis (üst göz kapağının düşmesi) görülebilmektedir.

Bu sendromda neden tam olarak bilinmemektedir. Ancak cervicothorasic(boyun-gövde) sempatik sistem kaynaklı olabileceği ileri sürülmektedir. Bu sempatik sistem baş ve yüzde damarların genişlemesi, tükürük ileter salgısı ve gözde pupillayı kontrol etmektedir.  T2 yada T3 sinirlerin bu sendromda etkilendiği düşünülmektedir.

Gustatuar Hiperhidrozis

Gustatuar aşırı terleme yiyecekler ile birlikte yüz ve baş bölgesinde aşırı terlemeyi tanımlamaktadır. Bu aşırı terleme ya fizyolojik yada fizyolojik olmayan yöntemler ile gelişmektedir.

Fizyolojik formu yüzde alın ve ağız çevresine simetrik ve iki taraflı yerleşmektedir. Sıcak, baharatlı ve ekşili yiyeceklerin yenmesiyle gelişmektedir.

Gustatuar hiperhidrozis.jpg

Fizyolojik olmayan formu yüzde tek taraflıdır. Bu tip aşırı terleme auriculotemporal sinir sendromu, Diabetik nöropatiler, enfeksiyonlar(zona sonrası) yada sempatik sinir hasarına neden olan tümör yada sempatektomi sonrası gelişmektedir. Hasarlanan sinirlerde iyileşme esnasında terleme ve tükürük salınımını sağlayan sinir lifleri arasında anormal bağlantılar oluşur. Bu yüzden tükürük salınımını arttıran uyarılar ter salgılanmasını artırmaktadır. Tam tersi de gelişebilmektedir.

Frey Sendromu

Frey sendromu gustatuar hiperhidrozisin özel bir fromudur. Parotid bezinde cerrahi,travma,abse veya diğer hastalıkları(zona gibi) takiben birkaç hafta-ay sonra yeme,içme ve çiğneme gibi tükrük salgılanmasını sağlayan uyarıları takiben yanakta ve boyunda vazodilatasyon ve terleme gelişmektedir. Terleme sıklıkla yüzde aurikülotemporal sinirin innerve ettiği alanda görülür. Parotis yada tükürük bezlerinin normal yada tümör cerrahisi sonrası parasempatik sinirlerin yanlış iyileşmesi ile ortaya çıkmaktadır.Parotis bezi cerrahisini takiben hastaların %40’ında görülebilir. Ayrıca yenidoğanda forsepsle doğumlarda ortaya çıkabilmektedir.

Yüzde aşırı terleme, Frey sendromu, Gustatuar hiperhidrozis.JPG

Auriculotemporal sinir sendromu ile aileseldir ve travma yada cerrahi olmadan kendiliğinden gelişmektedir.  Diabetli hastalarda nöropatilere bağlı olarak % 69 oranında gözlenmektedir.

Chorda timpani sendromunda ise submandibuler glanddan tükrük salgılanmasının uyarılması ile çenede terleme görülür.

Ross Sendromu

Ross sendromunda çok nadir görülmektedir.

  • Anhidrozis ve hiperhidrozis; yüzün yada vücudun bir yarısında ve lokal bir alanında aşırı terleme diğer alanlarda terlemenin az yada hiç olmayışı. Terlemenin az yada hiç olmadığı alanlar fazla olduğu için hastaların hipertermi problemleri bulunmaktadır.
  • Derin tendon reflekslerinin yokluğu yada azalması
  • Tonik pupil; göz bebeği geniş ancak ışığa karşı normalden daha fazla cevap vermekte ve daralmakta.

Aşağıdaki resimde iyot-nişasta testinde anhidrotik ve hiperhdirotik alanlar görülmektedir.

Aşırı terlem, Ross sendromu

Sıklıkla 3-50 yaş döneminde görülmektedir. Altta sistemik bir patoloji bulunmamaktadır. hastalarda çarpıntı, stenocardia, ortostatik hipotoni, ve iritabil kolon olabilmektedir.

Yüz Terlemesinde Tedavi

Yüz ve baş bölgesi aşırı terlemede tedavi hastaya ve şikayetlerin derecesine göre belirlenmektedir. Anca bir algoritma ile tedavi seçimin yapılması daha doğrudur.

Yüz terlemesinde tedavi algoritması.jpg

Merkez olarak bizim tercih sıralanmamız aşağıdaki gibidir.

 

yüz ve kafada aşırı terlemede tedaviler.jpg

Daha ayrıntılı bilgi için …

 

 

 

 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s