Vücut Kokunun Saptanması ve Ölçüm Yöntemleri

İnsan kokusunun saptanması; insan vücut kimyasının, hastalıkların ve fizyolojisinin saptanması, insan koku kimliğinin belirlenmesinin önemi arttıkça çok çeşitli araştırma konusu haline gelmiştir.

Diyet ve çevresel koşullardan bağımsız olarak her insanın vücudu kendisine özgü benzersiz koku üretmektedir. Bu nedenle insan kokusu fotoğraf, parmak ve retina izi gibi biyometrik olarak kullanılabilir. Örneğin bir kişinin kokusunu ayrıştırdığımızda bu kişinin bulunduğu mekan ve temas ettiği nesneler saptanabilmekte. Bu cezai soruşturma ve adli tıp açısından kullanılabilmektedir. Ayrıca insan kokusunun kimyasal profili stresten etkilendiği koku ve değişimi güvenlik kontrol noktalarında dahi kullanılabilir. Bu kokunun polisiye yönü. Buna ek olarak, kişinin kokusundaki kimyasal bileşenler sağlık durumunu gösterebilir hatta hastalıkların tanısında kullanılabilir. İnsan kokusunun tespiti, bir deprem ya da bina çökmesi gibi felaketlerden sonra enkaz altında kalanları aramak ive kurtarmak için kullanılabilir.

Aslında bu anlattıklarımızı günlük hayatımızda dostlarımız köpekler ile yapıyoruz. Köpeklerin insan kokusunu tek yada çift yumurta ikizlerinde bile eşleştirebildiklerini biliyoruz. Günümüzde iyi eğitilmiş bir köpek burnunun duyarlılığı ve özgüllüğünün yerini alabilecek bir araç olmamasına rağmen, bu amaca çeşitli yaklaşımlarla ulaşılmasına yönelik önemli ilerleme kaydedilmiştir.

İnsan kokusu aslında farklı koku maddeleri-odorantlardan oluşan bir karışımdan oluşmaktadır. Bu nedenle bir koku maddesinin diğer koku maddeleri karışımı içerisinde nasıl algılanacağı da önemlidir. Çünkü koku maddeleri birbirleri arasında etkileşim içerisindedir. Örneğin bir koku maddesi diğer bir koku maddesini maskeleyebilir, katkı sunabilir yada karşı maddesi gibi çalışabilir. Bu nedenle iki koku maddesi karışımı bu iki maddenin kokusuna eşit, daha düşük, daha fazla hatta farklı olabilir. Ayrıca ortaya çıkan koku bu iki koku maddesini karışımdaki oranlarına bağlı olarakta değişmektedir.

Prensip olarak insan kokusunun algılanması farklı kategorilerin veya koku bileşenlerinin saptanmasına dayanır. Örneğin koku, özne tanımlama için kullanılabilirken hastalık teşhisi içinde kullanılabilir. Bu amaçla bir çok sistem geliştirilmiştir. Bu sistemlerin temel amacı organik yana inorganik uçucu kimyasal maddelerin saptanmasıdır. Günümüzde bu amaçla kullanılan en güçlü analitik yaklaşım GC / MS’dir. Bu sistem insan kokusunda uçucu organik bileşiklerin (VOC) saptanmasında başarıyla kullanılmaktadır. Bu yöntemle ortamda bulunan trilyonda bir – ppt düzeyinde bir VOC tespit edilebilmektedir.

GC teknolojileri, bir kokudaki kompleks VOC karışımını ayrı VOC’ lere ayırarak ve ardından bunları detektör kullanarak sırayla tespit etmektedir. Burada kullanılan dedektör; MS sistemi, IMS dedektörü veya bir gaz sensörü olabilir. Genellikle sistemin optimize çalışabilmesi için koku örneğinin toplanması ve ön konsantrasyonlara ihtiyaç duyulmaktadır. 

GC-MS sistemi insan vücut derisi kokularında 346 uçucu kimyasal maddeleri saptamaktadır. ( carboxylic acids, aldehydes, alcohols, aliphatics ve aromatics, amides, amines, esters, halides, ketones, sulfides ve sulfonyls). GC-MS ve GC-FPD deri kokuları dışında idrar ve ağız kokusunda da kullanılabilmektedir.

Ancak bu yöntemi gerçek zamanlı olarak yapmak mümkün değildir. Son zamanlarda insan kokusu için neredeyse gerçek zamanlı yada gerçek zamana yakın algılama teknolojileri geliştirilmiştir. İyon hareketlilik spektrometresi (IMS), IMS ve GC birleştirmiş teknolojisi(GC / IMS) gibi. Tam gerçek zamanlı koku saptayan sistemler ise E-nose, kütle spektrometeresi, optik sensörlerdir.  

Elektronik burun yada E-nose; kokunun saptanmasında gaz sensörü kullanır. GC / MS sistemlerinin aksine, E-burunlar gerçek zamanlı olarak kokuyu tespit edebilir. Kompleks kokuları algılamakla kalmayıp bunların ayrımını da yapmak için bir sensör dizisinden oluşurlar. Bu sensör dizisi, tipik olarak, her biri farklı VOC’lerin bir alt kümesine cevap veren belirli olmayan bir sensör grubundan oluşur. Bir kokunun belirlenmesi ve tanımlanması tüm sensörlerden gelen sonucun değerlendirilmesine dayanır. Sensör dizisine ek olarak bileşiminde koku deseni tanıma algoritması bulunmaktadır. E-burun kullanımı sırasında GC de olduğu gibi bir ön konsantrasyon adımı gerektirmez ve algılama hassasiyeti ppm’den ppb’ye kadardır.

HS-SPME özellikle ayak kokularını saptamaktadır.

GC / dedektör sistemleri ve E-burunlar şu anda insan kokusu saptaması için keşfedilen önemli teknolojiler olmakla birlikte, absorpsiyon spektroskopisi gibi diğer teknolojiler, orta ve uzak IR spektral bölgede VOC’lerin güçlü adsorpsiyon özelliklerine sahip oldukları için keşfedilmeye değer olabilir . Ayırıcı kimyasal saptama için HSI sistemleri kullanılmıştır ve bu tür sistemlerin insan koku tespiti için uyarlanabileceği ve böylece insan kokusu tespitinde güncel yeteneklere ek bir tamamlayıcı araç sağlayabileceği düşünülmektedir.

 

 

 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s