Koku ve İnsan İçin Anlamı

Günümüzde görme insanlar için en önemli duyu haline geldi. Ancak insanın besin zincirinde en altta ve çok zayıf olduğu eski çağlarda gece karanlığını kullanmak zorunda idi. Avcılık ve toplayıcılığını gece yapması gerekirken, yaşadığı ve korunduğu karanlık mağaralarda dokunma, koklama ve işitme duyularını daha faza geliştirmişti. Büyük sürüngenler ve memeliler ortadan kaybolduktan sonra diğer küçük memeliler gibi atalarımız güneş ışığında yaşayabildi. Böylece görme duyusu birçok türde olduğu gibi biz insanlar içinde öne çıkmaya başladı.

Bu tesadüfü değil çünkü gözler ve görme duyusu dünya ve başak insanları tanımlamamamızı sağlamakta. Genellikle, insan etkileşimleri tarif edildiğinde görsel resimler çağrıştırılmaktadır. Ancak sadece görme duyumuzu çevre ile olan etkileşmemizde kullandığımızı kabul etmek doğru değildir.

Birincisi farkında olmadan birden fazla duyumuzu kullanıyoruz. Birden fazla duyunun kombinasyonu algılarımızda daha hızlı, net ve sağlam işleyiş sağlamakta. Bu gün içerisinde yaygın ancak farkında olmadığımız bir durum.

İkincisi bazen bir duyunun sağladığı anlamın diğer duyumların üzerinde olması, onları değiştirmesidir. Örneğin bir pazarda dolaştığınızı düşünün. Farkında olmasak ta koku algımız sürekli olarak aktiftir ve uyarılmaya elverişlidir. Aniden, yakınlardaki bir kişinin kokusunu aldığınız ancak bu insanı görmediğinizi düşünün. Koku, görsel duyunun yerini almakta. Bu fiziksel duyu beyinde kortikal bölgelerin sinirsel aktivitesini tetiklemektedir.  Görme duyusu olmasa da koku taşıdığı anlamla mutluluk, korku veya tiksinti hissetmenize sebep olmaktadır. Yani sadece görme değil basit bir kokunun bir erkek ya da kadının, genç bir bireyin ya da bir yetişkininki olup olmadığını otomatik olarak ayırmamızı, dost yada düşman ayrımını yapmamızı bile sağlamaktadır.

Yani birisini güzel ve çekici olarak tanımladığımızda değerlendirmemiz sadece görsel algımız mı ? yoksa koku duyumuzda bunda etken mi ? Başka birisine ait bir vücudun beynimizde nasıl temsil edildiği aslında her gelen duyusal uyaranın beyinde kortekste neye atıf yapıldığı ile ilgilidir. Şimdiye kadar, insan beyninin koku duygusunu alarak koklama bilgisi ile karşılaştırması ve bunu sosyal önemi açısından nasıl yorumladığı üzerine çok az bilgiye sahibiz.

Aslında farkında olmadan burunlarımızı koklamak için aktif olarak kullanırken başkalarının vücut kokusunu algılayarak insanlarla etkileşimlerimizde kullanmaktayız. Beynimiz toplumsal dünyanın ayrımcı, duygusal ve motor deneyimleriyle ilgili olarak vücut kokularını örtülü bir şekilde kullanmaktadır.

Her farklı vücut kokusu muhtemelen eşsiz bir genetik işaretçiden türetilmiştir. Aşırı değişkenliklerine rağmen genetik yapımız temelinde, kendi kokumuzu benzer kokular ile eşleştirmektedir.

Beynimizin genetik formasyonumuzdan gelen bildik kokuları bilinmeyen kokulardan daha hızlı işlemektedir. Bu bebeklikte bebeğin anne kokusuna yönlenmesi ile açıklanabilir. Erişkinlikte algısal olarak kendine benzer farklı vücut kokularının tanımlanması ve arkadaşlıkların belirlenmesi söz konusu olabilir.

Koku fiziksel çekicilikte belirleyici olduğunu artık biliyoruz. Vücut kokuları genetik olarak belirlenmiş bireysellikten kaynaklanır, ancak yeme alışkanlıkları , hijyen ve genel sağlık durumu gibi konularda vücut kokusunu berlemekte. Hatta vücut kokusu yaş, cinsiyet hatta doğuganlık konusunda işaretler vermektedir.

Yani kokunun etkisi ile beynimiz potansiyel bir eşin görsel olarak düşünüldüğünden daha genç ve cazip olduğunu algılayabilir. Örneğin greyfurt kokusu emdirilmiş fotoğraflardaki kadın modellerin yaş tahminleri sorulduğunda modellerin gerçek yaşlarından 5 yaş daha küçük olarak algılanması gibi. Yada çiçek yada baharat kokularının kadınları olması gerektiğinden 2 kilo daha az kilolu algılanmalarını sağlaması gibi. İlginç bir sonuç ise kadın göz yaşlarının kokusu bir erkeğin bu kadını daha az çekici algılamasına neden olmaktadır.

Daha da ilginç olanı kadınların ve erkeklerin immün sistemden kaynaklanan HLA olarak tanımlanan yapıların özel kokularını algılaması bunu eş seçiminde kullanması. Kısaca sadece görsel fiziksel görüntü çekicilik ve eş tercihinin belirlenmesinde tek başına yeterli değildir.

İnsanlar sürekli bir vücut kokusu yayar, çünkü vücudun sosyal ve duygusal yapısını gizlemek ya da değiştirmek kolay değildir. Duygu durumlarında değişimler kişinin vücudundaki kokuların başkaları tarafından algılanabilmesini sağlamaktadır. Örneğin, “endişeli kokular” serbest bırakılırsa, karşımızdaki kişiler bunu daha yüksek tehdit olarak algılayacaktır. Hatta benzer kokuların karşılıklı bir yarışı söz konusu olmakta.

Bazen koku beynimizde sadece nesneyi değil o nasne ile ilgili bir eylemi tanımlayabilir. Örneğin bir elmanın kokusu tek başına elmayı değil onu kavrayan ve koklayan başka bir kişinin algısını hatta bunun yeme eyleminin algılanmasını harekete geçirir. Yani elma kokusu elma nesnesinden çok onun yenme eylemini koklanmasını çağrıştırabilir.

İnsan vücudu kokusunun eş seçiminde yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Bu konuda koku kişiye iki işlev önermektedir. Birincisi, soyundan kaçınma ve ikincisi, potansiyel eş adayının sağlık durumu ile ilgilidir olabilir.

Vücuttan özellikle koltuk altında yayılan ucucu koku maddeleri  kişinin immün sistemini hatta HLA antijen yapısını yansıtabilmektedir. Bu nedenle insanlar kokudaki bu genetik şifreden kendisinden farklı bir genetik şifreyi tercih edebilmektedir.

İlginç bir çalışma ise insanlar lipo polisakkarit enjeksiyonu ile uyarılmış bağışıklık sistemine sahip bireylerden gelen ter kokusundan hoşlanmazlar. Hatta genetik yapısındaki koku öğretisi patojen enfeksiyonuna karşı koku alma ipuçlarını algılayıp uygun şekilde tepki gösterebilir.

Kokular ve üzerimizde anlamı ile etkileri Dr. Jelinekin diagramında son derece iyi özetlenmektedir. 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s