Parfüm, Odorant, Koku

Büyüleyici, görsel ve duyusal bir şölen; Tom Tykweɾ  yönetmenliğini yaptığı “Koku” filmi. Patrick Süskind’ in (26 Mart 1949 – ) romanından uyarlanmış. Alman, roman, senaryo ve radyo oyunu yazarı olan Patrick Süskind 1985 taɾihli ” Das Parfum: Die Geschichte eines Mörders ” adlı ilk ɾomanı bugüne kadaɾ 33 ayɾı dile çevɾildi. Kitap “Koku” adıyla dilimize çevɾileɾek yayınlandı. Kitabın lezzeti anlatılacak gibi değil.

Roman 18. yüzyıl Fransa’sında geçer. Kahramanımız Jean-Baptiste Grenouille. Doğum, çocukluk ve büyüme dönemlerinde insana ait duygu ve duyarlılıktan yoksun kalmış. Ancak kokulara karşı görülmedik ölçüde duyarlı ve bir “nez” yani “koku uzmanı”. Her şeyin kokusunu almakta, tüm kokuları üretmekte gerçek bir dahi. Grenouille belkide en ilginç özelliği kendi kokusunun bulunmaması. Kokulara olan düşkünlüğü ve kokusunun olmayışını eksikliğini başkalarının kokularını onları öldürerek çalmakta. Başkalarına normal bir insanmış izlenimini verebilecek bu kokuları sürünmekte. Kutsal gücü simgeleyecek koku peşinde.  Seri cinayetleri ile bir dahiyi sergileyen Jean-Baptiste Grenouille, romanda görkemli alegori sunmakta ve roman müthiş bir final ile bitmekte.

Benim koku ve vücut kokusuna ilgilim dermatolog olmam ve romandaki Jean-Baptiste Grenouille den kaynaklanmaktadır. Romandan kokuya ait benim sevdiğim birkaç bölüm;

“Kokuların öyle bir inandırıcılığı vardır ki, sözden, gözle görmekten,d uygudan, iradeden daha güçlüdür. Savılıp atılamaz bu inandırıcılık, soluduğumuz havanın ciğerlerimize işleyişi gibi, o da içimize işler, doldurur bizi, hepten ele geçirir, çaresi yoktur.”

“Fomül, her parfümün a’sı ve z’sidir,” diye karşılık verdi Baldini, sert bir havayla, çünkü bu konuşmayı bitirmek istiyordu artık. “İstenen o belli, özel kokunun, ötekilerden apayrı bir kokunun meydana gelmesi için tek tek hangi maddelerin hangi oranda karıştırılacağım titizlikle belirten yol göstericidir. Reçetedir senin anlayacağın.”

Parfüm, tanım olarak kokulu yağlar, aromatik karışımlar ve çeşitli kimyasal maddelerden elde edilen, insan vücudu, çeşitli nesneler ve ortamlara güzel koku vermek amacıyla kullanılan karışımların genel adıdır. Parfüm kokunun en şaşaalı ve parıltılı yüzüdür. Aslında parfüm koku sektörünün küçük bir kısmı ancak kozmetik endüstrisinde en büyük rekabetin ve prestij savaşlarının yaşandığı alanlardan birisi. Koku sektörü günümüzde milyarlarca dolarlık bir global ekonomi. Parfümler bunun sadece yüzde onunu teşkil etmekte. Yüzde ellisi yemek; lezzet yani katkılardır. Bugün alışveriş ürünlerinin hemen hepsi kokulu. Ayakkabı boyasından, şuruba, yiyeceklerden giyeceklere kadar. Yani koku satın alma kararını yönlendirmek için kullanılmakta.

Parfüm içeriği basitçe aromatik uçucu yağlar ve çözücüden(alkol yada su olabilir) oluşmaktadır. Parfümde duyumsadığımız koku aslında esansların-odorantların bir karışımı. Tanımlanmış 1500 esans çeşidinden bir parfüm oluşturmak tam bir sanat aslında. Parfümler esasların kaynaklarına göre gruplandırılabilir. Çiçek gibi kokanlar, meyve gibi kokanlar, ağaç reçinesi gibi kokanlar vb. Esanslar doğal ve sentetik olarak elde edilmektedir. Doğal olanlar arasında citrus ailesinden; bergamut, portakal, limon ve mandalina, odunsu (woody) olanlar arasında; paçulya, sedir ağacı, vanilya ve tonka yada floral (çiçeksi) olanlar bulunmaktadır. Bunlar kolay elde edilemeyen hammaddeler. Yaklaşık 1 ton çiçekten sadece ve sadece 100 gr hammadde elde edilebildiği unutulmamalıdır. Bir parfüm; kimya ve estetiğin güzel kokulardan yola çıkarak geliştirdiği, sezgisel ve sanatsal bir kombinasyondur.

Parfüm içeriğindeki aromatikler ve çözücü oranına göre ise;
EAU DE PARFUM : %10 ile %20 arasında parfüm özü ve etil alkol içerir. Bu nedenle diğerlerine göre kalıcı özelliği daha fazladır.
EXTRAIT DE PARFUM: %20 üzerinde parfüm esansı konsantrasyonu mevcuttur. Eau De Parfum ‘e göre daha yoğun bir konsantrasyon söz konusudur.
EAU DE TOILETTE: %5 ila %10 arasında parfüm özü ,etil alkol ve sudan oluşur. Eau De Parfum’e göre daha hafif bir konsantrasyondur.
EAU FRAICHE : %4 parfüm ve sudan oluşur. Son derece hafif ve yaz ayları için güzel bir seçenektir. Koku alerjisi olanların tercih sebebi olabilir.
EAU DE COLOGNE: %2 ila %3 parfüm özü ve su içerir. Kalıcılığı yoktur.

Parfümde zor bir kavram;kokunun yayılma aşamları yani “Parfümün notaları”

Bir parfümün içeriğindeki koku maddelerini yayma aşamalarına nota denir ve üç tanedir; üst nota, orta nota, alt nota.
1. Üst nota: tepe notası yada açılış notaları olarak da adlandırılan bu üst notalar parfüm sıkıldığında alınan ilk kokudur, en hafif olanıdır ve en uçucu esanslardan oluşur. Parfümü ilk sıktığımızda havayla temas anında ortaya yayılan ve parfüm hakkında ilk fikri veren katmandır. Etkisi 2 – 10 dakika içinde kaybolmakla birlikte kokuya dair ilk izlenimi yaratarak kokuya ilgiyi çeker ve orta notalara yumuşak bir geçiş yapmanıza zemin hazırlar. Uçuculuğu fazla olan küçük moleküllü kimyasallardan oluşmaktadır.

2. Orta nota: parfümün belki de en önemli bölümü. Bu nedenle kalp notası da denir. Parfümün temasını/karakterini belirleyen kısmıdır. Parfümü sıktığınız 10 ila 30 dakika arasında, açılış notaları etkisini kaybettiğinde, parfümün “kalp notası” olarak da adlandırabileceğimiz orta notalar ortaya çıkar. Cilde teması sonrası başlar ve kalıcılığı genellikle 20 dakika kadardır. Sıklıkla çiçek ve meyve notalarının bileşiminden oluşmakla birlikte kokuyu güçlendirecek ve alt notalara yumuşak zemin hazırlayacak tatlı baharat ve hindistan cevizi gibi esanslarla kullanılabilmektedir.

3. Alt nota: dip nota da denir. Bu kısım, parfümün gerçek kişiliğinin, kalıcılığının ve başarısının ifadesidir. Aslında en pahalı kısımdır, vücut kokusuna doğallık katar ve parfümün kalıcılığını sağlar. Kalıcılığı kullanılan parfümün konsantrasyonuna göre 6-8 saat değişir.

Her mükemmel parfümde kokuların karışımı, tüm notalar adeta piramide benzer bir bütün içinde bu katmanların sıraları geldikçe birbirlerine yol vermeleri, yani notalar arasında uyumlu bir geçiş olması gerekir.

Hepimizde derisinden salgılanan kimyasal yapı ve derimiz üzerindeki mikroorganizmaların florası farklıdır. Bir parfümü deriye uyguladığımızda cildimizdeki kimyasal salgılar ile parfüm esansları ilişkiye girmekte ve yararlı bakteriler tarafından metabolize olan parfümün esansı değişmektedir. Bu nedenle her parfüm her kişide aynı kokusal notaları vermeyebilir. Yani parfüm hepimizde farklılık göstermektedir. Bu nedenle parfüm deriye uygulandıktan sonra bir iki saat beklemeli sonra koklanarak karar verilmelidir.

Parfümler ne kadar kaliteli de olsa uygulandığı alanda bir süre sonra kaybolmaktadır bu nedenle gün içinde yenilemeleri gerekmektedir. Bu süre parfümün kalıcılığını tanımlamaktadır. Parfümün kalıcılığında; uygulama yeri önemlidir. Öncelikle tekstil ürünleri deriye göre daha kalıcıdır bu nedenle kıyafetlere sıkmak deriye göre daha kalıcılığı arttıracaktır. Aynı şekilde saçlarda bu amaçla kullanılabilir.

Parfümün asıl etkisi için uygulama alanında deri sıcaklığı önemlidir. Yani deri altı kan dolaşımının en fazla olduğu alanlar derinin sıcak ve parfümün kolay buharlaştığı ve ortama salındığı anatomik alanlardır. Bilek içleri ve kulak arkası bölgeleri bunun için ideal yerlerdir. Bunda havanın sıcaklığı ve nemi de büyük önem taşımaktadır. Nem olmayan ortamlarda yayılım az olacağı için parfüm 2 saatte bir yenilenebilir. Ama daha nemli ortamlarda parfümün yayılımı daha iyi olacaktır. Bu etkide parfümün içeriği de önemlidir. Ağacımsı ve baharatlı kokular her zaman daha kalıcıdır, bu sebeple 3-4 saat boyunca idare edebilirler. Fakat citrus ve meyveliler daha hafif kokulardır. Bu sebeple iyi bir etki yaratmak için 1-2 saatte bir yenilemek gerekebilir.

Sıcaklık derken mevsimin önemi de göz ardı edilmemelidir. Yazın daha çabuk buharlaşan parfümler kışın kalıcılığını daha iyi koruyacaktır.

Çok biline bazı koku kaynakları;
Amber, sentetik amber ambroxan, melek otu, asilbent balsamı, balsam, bergamot, Civet Kedisi salgısı, hayvan derisi, frangipani çiçeği, Palo balsamı, hasır otu, Kasnı Otu, ıtır çiçeği, sentetik Iso E Super, Kara Mürver, Muskat ya da hint cevizi, laden, liçi, misk, müge çiçeği, osmanthus çiçeği, oud, paçuli, süsen, Tonka Fasulyesi, Trüf Mantarı, Vanilya, Vetiver, Heliotrope (Yalancı Vanilya Çiçeği), Ylang Ylang, Yıldız Anason, gül, yesemin gibi

Günümüzde tüm tüketim sektöründe olduğu gibi koku ve perfümde de doğal içeriklerin tercihi artmakta her üründe doğal içerik aranmakta. Peki doğalın ve organiğin anlamı nedir? Üründe doğal ve organik içerik ifadesi ne kadar güvenli ? Hepimizin bildiği gibi anlam açısından doğal ile organik arasında bir ilişki bağı var. her ikisi de daha katkısız ürünü tanımlara ancak organik doğala göre daha yüksek bir katkısızlığa sahiptir. Basitçe bir alegori ile “Organik ürünler her zaman doğal ancak doğal ürünler her zaman doğal değildir”. Ancak parfüm ve kokuların geliştirilmesinde bu paradoks oluşturmakta. Sentetik koku maddeleri ve katkılar düşük maliyet, üründe düşük fiyat anlamına gelmektedir. Doğal parfümler içerikleri ve organik uçucu kimyasallar ürün fiyatında artışa neden olmakta. Hepimiz doğal ve organik isterken bu paradoks üretici ve tüketiciyi sentetik tercihine zorlamakta.

Ancak birde olayın dermatolojik ve ekolojik yönü var. Doğal ürün içeriğinin kullanımı denetlenemez, standartları belirlenemez ve yaygınlaşmaz ise derimizde ürünlerin zarar oranı daha da artacaktır. Doğal yada organik olarak tanımladığımız ve önem verdiğimiz ürünler camlıların ürünleri. Örneğin amber balinalardan elde edilmekte. Her ne adar üretici sektör soyu tükenmekte olan endemik 5711 bitki türünü kurtardıklarını ve yetiştirdiklerini ifade ediyor olsalar da. Yok olma riski içinde sayılan bitkiler arasında orkide, sandal ağacı, sedir, pelin otu vb. gelmekte. Yani parfüm sektörünün vazgeçilmezleri.

Koku kutsanmış bir duyudur. Parfüm kokunun en üst noktasıdır. Ancak ekolojik dengenin sağlanması için yeşil politikanın desteklenmesi gerekmektedir. Evet doğal olan kusursuzdur ve istenendir, sentetik tercih edilmeyen ama farklı yöntemlerle üretilen organik çok daha iyidir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s